Voor oudere berichten kunt u onze archief pagina hier raadplegen.

Groen licht

De afgelopen winter heeft Sjaak diverse cursussen gevolgd. Een belangrijke cursus was in het kader van het Veivalg Prosjekt. Deze cursus stond in het teken van de ontwikkelingen en toekomst mogelijkheden in de landbouw. Sjaak was al van plan om in de winter een bedrijfsplan te gaan schrijven. De cursus was dus een ideale opstart voor het schrijven van een bedrijfsplan. Nu vinden wij het heel normaal dat je als ondernemer een bedrijfsplan heeft. Niet bedoeld als een star geheel, maar juist als een leidraad. Je visie, ambitie en doelstellingen formuleren en de verschillende opties afwegen en door laten rekenen. Een actueel bedrijfsplan biedt ook de mogelijkheid om in te spelen op veranderende omstandigheden. Het helpt om de juiste beslissingen te nemen. Nu heeft Sjaak in zijn arbeidzame leven als bedrijvenadviseur altijd gepleit bij zijn klanten om een bedrijfsplan op te stellen. Het zou dus heel erg raar zijn als we dat nu zelf juist niet zouden hebben.

Maar er zelf een schrijven is toch heel wat anders dan een bedrijfsplan van iemand anders te beoordelen. Je moet waken voor bedrijfsblindheid, die geen enkele ondernemer vreemd is. Of juist te voorkomen dat je alles door een roze bril gaat zien. Je bent immers overtuigd van je plannen en je zet alles op alles om die gerealiseerd te krijgen. Maar zijn de plannen reëel? Daarom hebben we ons bedrijfsplan ook door anderen laten lezen en van commentaar laten voorzien. Dank aan Luuk die met ons gespiegeld heeft en kritische noten bij onze eerste opzet heeft gemaakt. Uiteindelijk hebben we het bedrijfsplan afgerond en hebben we het zo goed mogelijk proberen te vertalen naar het Noors. Want een bedrijfsplan schrijven in je eigen moedertaal gaat toch net even handiger en sneller dan in je tweede taal.

Het plan is vervolgens opgestuurd naar onze economie specialist van de Tine (onze melkfabriek). Die heeft nog een keer het bedrijfsplan becommentarieerd en voorzien van kritische noten. Na een eerste bedrijfsbezoek heeft hij diverse opties door berekend. Het gaat te ver om alle in en outs van het bedrijfsplan hier nu te bespreken maar uiteindelijk hebben we gekozen om 1 plan uit te werken. Op basis van onze financiële positie is nieuw- en uitbouw niet aan de orde. Uit de berekeningen volgt dat het meest rendabele plan is om de stal volledig te benutten voor de melkproductie. Al het jongvee wordt hierbij afgestoten. Het liefst op die wijze dat een collega boer die overweegt om te stoppen met melkproductie het ziet zitten om jongvee op te gaan fokken. Iets wat niet zo erg bekend is in Noorwegen. Vinden we die niet dan wordt al het jongvee gewoon verkocht en gaat weg als slacht- of handelsvee.

In het plan zijn ook wat investeringswensen opgenomen voor 2012 en volgende jaren. Voor dit plan dienen we de stal op te bouwen en het tankmelklokaal uit te breiden. Maar ook door het voeren van verschillende soorten krachtvoer dient er een krachtvoersilo geplaatst te worden. Ook om de kwaliteit ruwvoer verder te verbeteren zouden we graag een schudder en een wierser willen kopen. Het voorliggende plan voorziet dan dat we naar 30 melkkoeien kunnen groeien. Vee aankopen is hiervoor niet nodig. Dit omdat we in 2011 heel veel vaarskalveren getrokken hebben en die kunnen in een keer voorzien in 2013 dat we de stal vol hebben met 30 melkkoeien. Welk dient er 100.000 liter melkquotum aangeschaft te worden door middel van koop of huur. Maar ook voor de jaren na 2012 liggen er wensen.

In het tweede bezoek hebben we de uitwerking van het plan besproken. We zijn uitgegaan van reële uitgangspunten gebaseerd op het jaar 2011. De berekeningen laten zien dat wij ongeveer 1.500 liter meer per koe produceren. Maar ook heel belangrijk: We halen veel meer van onze grond af dan de gemiddelde Noorse boer. Daarnaast wisten we dat we door o.a. mastitis problemen in 2010 en vruchtbaarheidsproblemen in 2011 hogere veearts en inseminatie kosten hebben. We gaan ervan uit dat we deze 2 kostenposten kunnen reduceren maar gaan uit van getallen zoals die per koe in 2011 waren. In deze 2 posten moet een potentiaal verbetering liggen van 50.000 NOK en dat is dan weer een mooie uitdaging om te gaan realiseren.

Uit de berekeningen blijkt verder dat aankoop van melkquotum een te grote financiële wissel trekt op het bedrijf. In Noorwegen kan je niet afschrijven op melkquotum zoals in Nederland. Het huren van melkquotum kan wel opgevoerd worden als kosten en dat maakt het financieel dan ook aantrekkelijker om melkquotum te huren. Ook de investeringen na 2012 moeten even op een laag pitje gezet worden. De berekeningen laten zien dat de opgenomen investeringen voor 2012 past in het plaatsje maar dat investeringen na 2012 afhankelijk zijn van een resultaatverbetering zoals o.a. zojuist hierboven is beschreven.

Na dit bezoek heeft de economie adviseur het plan verfijnd en afgerond en aan ons voorgelegd ter goedkeuring. Na nog wat kleine puntjes op de i gezet te hebben is het bedrijfsplan vertaald naar zijn economische uitwerking en hebben we het plan op kunnen sturen aan onze financieringsinstelling Innovasjon Norge. Nadat het plan was ontvangen hebben we een telefonische afspraak gehad met onze financiële adviseur en die gaf te kennen dat hij het plan positief ziet. Hij is verantwoordelijk voor de financieringsaanvraag en kon ons dan ook afgelopen week berichten dat we groen licht hebben gekregen om onze plannen te uitvoer te brengen.

Of we ze daad werkelijk ten uitvoer gaan brengen is nu even afwachten. We hebben van de week besloten om even de uitvoerbaarheid op te schorten. Er zijn afgelopen week immers bepaalde mogelijkheden op onze weg gekomen die nu eerst hun afweging verdienen. We kunnen of willen hier nu nog niets over zeggen. We zullen t.z.t. hier op terug komen.

Toch vroeg voorjaar?

Het voorjaar is in aantocht. Nadat we begin april nog vreselijk veel sneeuw hebben gekregen is deze in de afgelopen weken gestaag gesmolten. Het duurde dit keer wat langer omdat er weinig regen is gevallen. De sneeuw is bij ons altijd wat eerder verdwenen dan op andere plekken in de buurt. Dit komt wordt mede veroorzaakt doordat we hier meer wind hebben. Door de ligging en de klimatologische factoren hebben we schijnbaar meer wind. Dat is trouwens ook in de zomer goed te merken als het zomers weer is met een windje erbij. Het gras droogt dan ook zeer snel. In de winter iets minder aangenaam bij koude temperaturen. Maar zoals Johan Cruijff altijd beoogt: Elk nadeel heeft zijn voordeel.

Gelukkig maar dat het weer nu mee wilt werken. De mestkelder zat tot aan de rand toe vol en we zouden echt niet meer ruimte gehad hebben om het nog eens 14 dagen te moet wachten voordat we drijfmest uit zouden kunnen rijden. Op donderdag 26 april hebben we de eerste 2 huispercelen bemest. Op vrijdag dreigde er wat meer regen te komen en hebben gewacht. Op zaterdag 28 april hebben we wederom 3 percelen kunnen bemesten. Het is even de vraag hoe we het weekend door komen wat het weer betreft. De weersvooruitzichten is wat minder gunstig voor volgende week. Er wordt wat regen voorspeld en we moeten nog 2 grote percelen van drijfmest voorzien. Deze percelen waren nog niet genoeg opgedroogd. We hopen dat het zondag voldoende droog blijft en de percelen verder opdrogen zodat we op maandag deze percelen ook kunnen bemesten. Maar de nood is niet meer zo hoog. Als de weergoden niet meewerken dan moeten we maar even wachten tot dat de percelen wel bekwaam zijn om te bemesten en zo spoorvorming voorkomen.

Waar we normaal ergens rond de 10de mei drijfmest kunnen uitrijden zijn we nu dus circa 2 weken vroeger. Het is nu hopen dat het vooral niet te koud wordt zodat het gras lekker aan de groei kan komen. We zijn dan ook benieuwd of we ook wat eerder aan de eerste snede kunnen beginnen. Dat maakt een zekere kans op een derde snede weer wat groter. Het doel is om dit jaar wat extra voorraad ruwvoer aan te leggen omdat we volgend jaar waarschijnlijk weer wat percelen moeten scheuren en moeten vernieuwen.

Daarnaast hebben we op 2 percelen ook te maken met ”ras”. Aan de rand van 2 grasland percelen hebben aardverschuivingen zich voor gedaan. Dit komt voor op de lagere plaatsen van het perceel en waar achter een afgrond bevind. Door het smelt- en spoelwater is er voor gezorgd dat de grond hier doorweekt is geweest met water en dan is er weinig voor nodig om aardverschuivingen te krijgen. Nadeel is ook dat de grond weggespoeld wordt. De oplossing zal gevonden moeten worden door de gaten op te vullen met rotsblokken en een nieuwe lage aarde er over te laten storten.

                            “Ras”. Goed te zien dat er een heel gat is geslagen en de grond is weggespoeld en mee is genomen door de langs stromende beek.

Op het andere perceel is ook een gat geslagen. Goed is te zien dat de grond achter het gat aan het verschuiven is.

Tussen door zijn we weer op aan het ruimen zo rond de boerderij. Niet alleen oude zooi wordt eens opgeruimd maar ook hebben we een begin gemaakt met het onderhoud van de weg naar de Namsen, de oprijlaan en de werft. We zijn hierbij afhankelijk van de waterstand in de rivier die bepaald of we er ”grus” (grind en zand) kunnen halen of niet. Door het smeltwater zal de waterstand de komende tijd stijgen en kunnen we hier weer mee verder als de waterstand weer op zijn lage peil is. Ook wordt er druk gezaagd om de wintervoorraad kachelhout weer op peil te brengen.

                                Jolien en Jelle helpen met het gezaagde en gekloofde hout in big bags te doen zodat het kan drogen.

Met interesse hebben we de afgelopen weken de Nederlandse politiek gevolgd. Wij zijn in ieder geval heel blij dat het onzalige kabinet Rutte gevallen is. Met de vorige verkiezingen hebben wij geen gebruik van ons stemrecht gebruik gemaakt omdat de Nederlandse politiek ons niet raakt in Noorwegen. Of juist toch wel? Ook hier in Noorwegen weet men wat voor onzalige partij de PVV is. In het nieuws komt ook zo nu ook de politieke situatie in Nederland voor. Door de politieke houding in Nederland is echt wel het beeld van Nederland in het buitenland aan het veranderen. Niet altijd in het voordeel van Nederland. Wij hebben besloten om bij de volgende verkiezingen in september 2012 van ons stemrecht gebruik te maken. Al is het maar om onze invloed uit te oefenen om mogelijk te maken dat er geen onzalig ultra rechts kabinet meer zal ontstaan. Ingrijpen om het huishoud boekje is onomkeerbaar. Daar is de hele bevolking nu wel van overtuigd. Maar de manier waarop is belangrijk. Wij zullen onze stem mede uitbrengen op die partij die de afgrijselijke graaicultuur eindelijk eens tot een einde zal gaan brengen maar we hopen ook dat er een einde komt aan het populisme in de politiek.

Verslagenheid

In het vorige blog hebben wij een in memoriam geplaatst over onze vriend en collega boer Einar Olav Vie. De verslagenheid was groot. Je komt weer met beide benen op de grond en ervaart hoe waardevol het leven is. Maar ook het verdriet was erg groot. Laat staan de verwerking van het alles. Met de andere betrokkenen hebben we de maandagavond na het vreselijk voorval een groepsbijeenkomst gehad met de hulpverleners. Een fijne bijeenkomst om met elkaar het verdriet, de onmacht en het verlies van je voetbalvriend te delen. Op de woensdag zijn we op de koffie geweest bij zijn echtgenote. Het was fijn dat we samen er waren. Samen hebben we verdriet gedeeld maar ook mooie herinneringen opgehaald. Ook in een dergelijk situatie gaat een lach samen met het laten van een traan. Op de donderdag heeft Sjaak samen met een andere voetbalmaat afscheid genomen van Einar Olav. Op woensdag 4 april hebben we Einar Olav een laatste eer bewezen en hem naar zijn laatste rustplaats gebracht. Na afloop een ”Minnestund”. Dit is een uitgebreide koffietafel waarbij naast de koffie en een goed gevuld buffet liederen gezongen worden en herinneringswoorden uitgesproken worden. We hebben het beleefd als een waardig afscheid van onze vriend.

De dag na de begrafenis krijgen we het volgende verdrietige nieuws te horen. De tante van Sjaak, welke in het klooster woont en de jongste zus is van Sjaak zijn moeder, Zr. Auxila is op woensdagavond 4 april overleden. Zij is begraven op de tweede paasdag, 9 april 2012. Afgelopen zomer tijdens onze vakantie hebben we haar nog bezocht. We denken nu nog waardevoller terug aan dat moment. Helaas konden we niet vertrekken naar Nederland om de begrafenis bij te wonen. Om toch met dit overlijden verbonden te zijn heeft Sjaak een in memoriam geschreven. Voor diegene die geïnteresseerd zijn kunnen dit hier lezen.

De werkzaamheden moeten gewoon doorgaan en dat is maar goed ook. Het geeft een verzet en de benodigde afleiding. We sluiten een moeilijke periode af. Het leven gaat verder en de herinneringen zijn blijvend vaan aard.

Op 19 maart was het ook de verjaardag van Sjaak. In de nacht had het gesneeuwd en overdag geweldig heerlijk weer. Een plaatje waard om dit vast te leggen

We hebben de draad weer opgepakt. De afgelopen maanden zijn we druk geweest met plannen voor de toekomst. De plannen zijn uitgewerkt en komen nu in een beslissend stadium. We hopen daar in een volgend blog meer over te kunnen melden.

Het wordt zo langzaam aan steeds meer voorjaar. Nadat de weilanden eind maart groen kleurden dachten we dat we ’s ochtend op 1 april te maken hadden met een 1 april grap. Alles was weer wit en niet klein beetje ook. Het sneeuwde de eerste week van april volop. Het vroege voorjaar konden we dus vergeten hier. Nu we dit stuk schrijven is bij ons de sneeuw weer verdwenen, al probeert Koning Winter zo nu en dan nog een plaagstoot uit te delen door wat sneeuw en vorst. We hopen volgende week te kunnen starten met het eerste landwerk, het uitrijden van de drijfmest. Dat is nodig ook want de kelder raakt in een snel tempo nu vol.

De foto is gemaakt op 2 april 2012 na wederom een nacht met behoorlijke sneeuwval. Overdag super lekker weer.

In de stal is het al volop voorjaar. In maart hebben er weer 6 koeien gekalfd en 1 in april tot nu toe. Heel blij waren we met het kalf van koe Bella. Koe Bella is als vanaf eind september slecht ter been. We hadden haar geïnsemineerd met een melksimentaler. De veearts dacht in oktober nog dat ze naar de noodslacht moest. Maar met de nodige medicamenten hebben we haar dus toch kunnen behouden tot aan het kalveren. Een geweldig mooi groot vaarskalf kwam ter wereld. Spannend was hoe koe Bella zich zou gaan houden. In de eerste weken na het kalveren bleek er weinig aan de hand. Het zag er naar uit dat ze zelfs beter was dan voor het kalveren. Maar de laatste week moesten we constateren dat Bella toch achteruit ging. Ze was niet meer als eerste overeind als we ’s ochtends de stal binnen kwamen en begon ook steeds minder haar krachtvoer op te eten. Ook de pijnstillers die we haar met regelmaat gaven leken steeds minder te gaan werken. Op zondag 15 april hadden we ook nog melkcontrole. Koe Bella gaf ondanks alle ongemakken maar liefst 38,6 kg melk. Onvoorstelbaar. Maar ook op deze zondag besluit Sjaak dat maandag de veearts moet komen om koe Bella te laten noodslachten. De veearts dient een attest hier voor te schrijven. Omdat we op zondag nog pijnstillers hebben gegeven, mag de koe Bella pas op donderdag geslacht worden en mogen we tot die dag dus geen medicijnen meer geven. Een zwaar besluit maar we vinden het niet langer verantwoord om koe Bella ”uit te melken”. Zij is een geweldige koe gebleken en gelukkig hebben we verschillende nakomelingen van haar. Zeker haar laatste vaarskalf verdient onze speciale aandacht gezien de historie die er achter zit. Ze verdient het om op tijd uit haar lijden verlost te worden. Hoe goed we ook voor haar geweest zijn, er komt een moment dat je moet zeggen: Tot hier en niet verder. Dat zou Bella ook niet verdiend hebben.

 Een laatste foto van koe Bella ene dag na het kalveren.

Het vaarskalf van koe Bella. Bella 7.

In Memoriam

Hvorfor du?
I mitt sinn jeg med min gode venn, kollega bønder, fotball venn Einar Olav Vie.
Siden juni 2009 flyttet vi til Norge, vet jeg deg som en motivert person.
Jeg vil takke deg for den gode råd jeg har fått fra deg, for vennskap, men også du er interessert i hvordan vi klarer  seg som bonde i Norge.
Våre tanker går også ut til sin kone Ellen og hans barn Eric og Emma. Vi ønsker dem mye styrke i disse vanskelige tider.

Hvil i fred Einar Olav Vie.

Waarom Jij?
In gedachten ben ik bij mijn goede vriend, kollega boer, voetbalvriend Einar Olav Vie.
Sinds wij in juni 2009 naar Noorwegen zijn verhuist heb ik je leren kennen als een gemotiveerd mens.
Ik wil je danken voor de goede raad die ik van je heb mogen ontvangen, voor je vriendschap maar vooral ook in je interesse hoe het ons vergaat als boer in Noorwegen. Onze gedachten gaan ook uit naar zijn vrouw Ellen en zijn kinderen Erik en Emma.
Wij wensen hun heel veel sterkte toe in deze zware tijden.

Rust in vrede Einar Olav Vie.

Het is zondag 25 maart 2012. ’s Ochtends als we gaan melken blijkt dat op deze dag koe Ada zal gaan kalveren. We doen rustig ons werk en na het melken wil Ada nog gewoon even de tijd nemen. Zo rond het middag uur moeten we koe Ada even een handje helpen om het kalfje geboren te laten worden. Een mooi vaarskalf en Ada 3 is dan ook gezond ter wereld gekomen. Een start van een nieuw leven is een feit.

De dag krijgt voor Sjaak een blij vervolg als we aan naar Radio 1 via internet luisteren naar de wedstrijd Ajax-PSV en Ajax deze wedstrijd winnend weet af te sluiten en zijn favoriete club weer helemaal mee doet als het om de titelrace gaat.

Op zondagavond wordt er altijd op tijd begonnen met melken. Sjaak heeft dan in de winter zijn voetbalavond. Met een stel collega boeren trappen ze tegen een balletje in de gymzaal bij de basisschool in Bergsmo. Een leuk ontspannend treffen en na afloop altijd een gezellig napraatje over de actuele zaken die zoal spelen in het leven, landbouwgebied en politiek. Een avond waar Sjaak echt van geniet en ook na uitkijkt. Hoe anders zou het de avond van 25 maart verlopen.

We naderen de klok van 21.30 uur. In de regel stoppen we 5 á 10 minuten na half tien. Dan gebeurt in eens het onverwachte. Onze collega boer Einar Olav Vie geeft aan dat ie duizelig wordt en zakt naar de grond. Sjaak staat op het moment van het gebeuren met de rug naar Einar Olav toe en heeft in eerste instantie niet direct door wat er aan de hand is. Geschrokken door zijn medespelers ziet Sjaak Einar Olav op de grond liggen. Verkrampt en niet in staat om iets te zeggen. Sjaak geeft aan dat iemand direct de ambulance moet bellen. Dat wordt gedaan. Sjaak knielt neer bij Einar Olav en praat tegen hem. Er blijkt weinig tot nauwelijks reactie. Sjaak geeft aan dat we Einar op zijn rug moeten leggen om te reanimeren. Inmiddels is ook de ziekenbroeder aan de lijn en geeft aan dat we Einar weer op de zij moeten leggen. Sjaak voelt direct aan de pols en neemt waar dat er geen pols is. Dus weer op de rug en toch reanimeren. Sjaak wordt gevraagd om aan de weg te gaan staan en de ambulance op te wachten. Minuten duren uren en als de ambulance er is kan de reanimatie over gelaten worden aan de ziekenbroeders. Sjaak geeft aan dat de vrouw van Einar, Ellen, opgehaald moet worden. Vraagt aan een ander om te naar zijn huis te bellen en te zorgen dat zijn vrouw of een van de kinderen als oppas gaat fungeren bij de kinderen van Einar en Ellen. Sjaak springt in de auto en haalt Ellen op. Als we in de gymzaal komen zijn de ziekenbroeders nog steeds aan het vechten voor het leven van Einar Olav. Het ziet er niet goed uit en de ziekenbroeders moeten besluiten om Einar naar het ziekenhuis te vervoeren. Helaas krijgen we later op de avond dat onze voetbalmaat is overleden. Een zondag die eindigt in rouw.

Een ingrijpende gebeurtenis. Weinig slaap en de volgende morgen na het melken komen we bij elkaar. Om elkaar te troosten, gevoelens te delen van dit grote verdriet. Maar ook de zorgen delen die we met zijn allen hebben over dit jonge gezin.

We hebben al heel vlug kennis gemaakt met de vrouw van Einar. Zij kwam de eerste jaren regelmatig als veearts op het bedrijf. Een half jaar later zijn we ook in contact gekomen met Einar. Hij was de plaatselijke leider van de Bondelaget, de Boerenbond die op komt voor de belangen van de boeren. We hebben Einar Olav leren kennen als een gemotiveerde collega. Altijd positief gestemd en aandacht voor de mensen in zijn directe omgeving. Maar ook iemand die erg geïnteresseerd was in hoe het ons vergaat als boer en mens in Noorwegen. Altijd belangstellend. Ook met raad en daad ons bijgestaan. Nieuwsgierig over Sjaak zijn ideeën over veevoeding . Samen zouden we een eigen brok gaan laten persen bij de veevoerleverancier. Hij stond niet alleen open voor nieuwe ideeën maar juichte dit ook toe en stimuleerde je. Om op de komen voor de belangen van de boeren was hij ook lid van de Ap (Arbeiderspartij). In de herfst van 2011 werd hij verkozen in de gemeenteraad van Grong. Niet alleen in Grong was Einar Olav bekend, maar wist ook landelijk de aandacht te trekken als het ging om de belangen voor de boeren. We verliezen in Einar Olav niet alleen een goede vriend, voetbaal maat en collega boer maar ook een geweldige persoonlijkheid die bekend stond om zijn betrokken, motivatie, openheid, eerlijkheid, opgewektheid en vooral positivisme. Zelf zag hij zijn kansen en bouwde samen met zijn vrouw het bedrijf uit. Zo ook nog in 2011 werd de koeienstal uitgebreid en verrees er een nieuwe koeienstal met melkrobot. Laats was ik nog bij hem op bezoek. Hij was klaar voor de toekomst. Ze hadden het bedrijf nu op de rit zoals ze het hebben wilden. Opgewekt als altijd en met volle kracht vooruit. Helaas heeft hij er niet lang van mogen genieten. Onze zorgen gaan uit naar zijn vrouw Ellen en zijn kinderen Erik en Emma. We zullen daar waar mogelijk hen steunen in deze zware tijden.

En zo als een kennis van de week tegen me zei: Het is maar goed dat het leven verder gaat. Niet om te vergeten, maar om te herinneren. Einar Olav, bedankt dat we je heb leren kennen en bedankt voor al dat gene wat je voor ons betekend hebt.

Rust zacht goede vriend.